In de categorie wetgeving is er momenteel sprake van een stormachtige ontwikkeling. Na jarenlang gedogen wordt de Wet DBA sinds 2025 weer actief gehandhaafd, wat door holistische toetsing zorgt voor onrust in zzp-land. Zoals Pieter Omtzigt treffend opmerkte, is het ongekend dat een wet wel wordt ingevoerd maar bewust jarenlang niet wordt gehandhaafd (BRON). Deze rechtsonzekerheid vreet aan het fundament van elke sector. Gelukkig gloort er aan de horizon een nieuw initiatief: de Zelfstandigenwet 2026. Dit wetsvoorstel, ingediend door een brede coalitie van VVD, D66, CDA en SGP, moet een einde maken aan de vage criteria van schijnzelfstandigheid.
Afbeelding: Een infographics-stijl scène waarin een docent (ondernemer) en een schoolleider (opdrachtgever) gezamenlijk een digitaal formulier invullen op een groot scherm. Op het scherm zijn drie duidelijke iconen zichtbaar die de toetsen symboliseren: een KvK-logo (ondernemer), een klok met vrije indeling (werkrelatie) en een officieel stempel van de toetsingscommissie (zekerheid).
De breuk met de Wet DBA en VBAR
Het huidige juridische klimaat is verstikkend, ook voor het onderwijs. Sinds de handhaving van de Wet DBA weer op volle toeren draait, durven veel schoolbesturen geen zzp’ers meer in te huren, uit angst voor “torenhoge” naheffingen. De voorgestelde opvolger, de Wet VBAR, stuitte op massale kritiek omdat deze de onduidelijkheid eerder vergrootte dan verkleinde. In het nieuwe coalitieakkoord van 2026 is daarom besloten om het toetsingskader van de VBAR grotendeels te schrappen. In plaats daarvan wordt de focus verlegd naar de Zelfstandigenwet, die ondernemerschap niet achteraf bestraft, maar vooraf faciliteert (Dit vinden we vanuit Flexonderwijs een mooi woord).
Het kernprobleem opgelost
De kern van het probleem met de oude wetgeving is de “holistische toets”. De Belastingdienst kijkt naar een berg aan vage kenmerken zonder dat duidelijk is wat nu echt de doorslag geeft. Dit zorgt voor verlamming, terwijl het onderwijs de flexibele schil juist keihard nodig heeft om de kwaliteit en continuïteit te waarborgen. De Zelfstandigenwet breekt met deze traditie door te werken met drie heldere toetsen die vooraf zekerheid moeten bieden. Dit sluit aan bij de behoeften die wij beschrijven in ons artikel over waarom zzpen in het onderwijs wel mag en gewoon gebeurt.
Op 24 april 2025 heeft Jan-Willem Duim in de Tweede Kamer hierover met Thierry Aartsen gesproken.
De drietrapstoets (het hart van de wet)
De voorgestelde Zelfstandigenwet introduceert een drietrapstoets om te bepalen of iemand werkt als zelfstandige of in loondienst. Op papier klinkt dat als een stap richting duidelijkheid, maar hoe werkt het in de praktijk?
- De zelfstandigentoets. Hierbij wordt gekeken of iemand zich daadwerkelijk als ondernemer gedraagt.
- werkt iemand voor eigen rekening en risico? (✅ Flexfaciliteert),
- heeft hij of zij meerdere opdrachtgevers? (✅ Flexvoordeel)
- zijn zaken zoals administratie en voorzieningen geregeld? (✅ Flexvoordeel)
- De werkrelatietoets. Die richt zich op de samenwerking met de opdrachtgever.
- Is er vrijheid in hoe en wanneer het werk wordt uitgevoerd? (✅ Franchiseformule)
- Is er sprake van een gezagsverhouding? (✅ Franchiseformule)
- Het sectorale rechtsvermoeden. In sectoren waar schijnzelfstandigheid vaker voorkomt, kan sneller worden aangenomen dat er sprake is van loondienst. Dit vormt een extra correctielaag op de eerste twee toetsen. Men heeft al een proefballonnetje opgelaten mbt een minimum uurtarief. Daar zit de onderwijsprofessional boven.
In sommige wandelgangen hoor je met betrekking tot het sectorale rechtsvermoeden dat het om de zorg, onderwijs en bouw kan gaan. Tegelijkertijd heeft de rechter in februari 2026 aangegeven dat sectorale rechtsvermoeden onmogelijk is omdat iedere zzp-casus op zich zelf beoordeeld dient te worden.
Hoewel deze drietrapstoets structuur biedt, blijft de kern van de beoordeling onveranderd. Zoals bevestigd in het Deliveroo-arrest, draait het uiteindelijk om het totaalplaatje: hoe wordt er in de praktijk gewerkt? Geen enkele factor is dus doorslaggevend; het gaat om een holistische beoordeling van alle omstandigheden. De vraag is dan ook of deze nieuwe systematiek echt meer duidelijkheid brengt, of juist extra lagen toevoegt aan een al complex speelveld. Eén ding blijft zeker: de feitelijke uitvoering van het werk blijft bepalend.
Een onafhankelijke commissie voor bindend advies
Een revolutionair onderdeel van de Zelfstandigenwet is de oprichting van een onafhankelijke toetsingscommissie. Geïnspireerd op het Belgische model kunnen opdrachtgevers en zzp’ers hier vooraf hun samenwerking voorleggen. Het oordeel van deze commissie is bindend voor de Belastingdienst en het UWV. Dit is een enorme stap voorwaarts vergeleken met de huidige situatie, waarin vooroverleg met de fiscus vaak alleen voorwaardelijke zekerheid biedt die bij de minste wijziging in de praktijk vervalt.
Voor schoolbesturen betekent dit dat zij niet langer hoeven te varen op angst en aannames. Zij kunnen vooraf zwart-op-wit krijgen dat een inzet legitiem is. Dit vermindert de noodzaak voor dure commerciële tussenpersonen die vaak hoge marges rekenen zonder extra juridische veiligheid te bieden. Het creëert een gelijk speelveld waar de kwaliteit van het onderwijs weer centraal staat. Meer over de juridische achtergrond van dergelijke wegingen vind je in onze analyse van het Deliveroo-arrest
Bekijk de jurisprudentie sinds 2023 over schijnzelfstandigheid
De meerwaarde van Flexonderwijs
Zzp in het onderwijs kan dus, zolang je het goed regelt. Flexonderwijs faciliteert dit al sinds 2017 binnen de kaders van de Wet DBA en volgt de wet- en regelgeving continu en nauwgezet, altijd met het belang van het onderwijs voorop. De franchisenemers zijn bovendien volgens de Wet Franchise per definitie ondernemers, wat het risico op schijnzelfstandigheid aanzienlijk verkleint. Voor extra zekerheid bieden we een verantwoordingsmodel met continue controle en heldere rapportages, zodat je zzp’ers met vertrouwen kunt blijven inzetten en goed onderwijs gewaarborgd blijft.
Conclusie
De Zelfstandigenwet 2026 belooft de broodnodige rust terug te brengen in het onderwijs. Door af te stappen van de vage en angst-gedreven Wet DBA en te kiezen voor een systeem van toetsing vooraf, krijgen zowel scholen als professionals weer grip op hun samenwerking. Het ondernemerschap wordt erkend als een legitieme en waardevolle vorm van arbeid die essentieel is om de tekorten in onze sector aan te pakken. Hoewel de weg naar definitieve invoering nog parlementaire hobbels kent, is de koers helder: duidelijkheid boven controle achteraf.
Wat kost het als wij alle zzp-inzet via flexonderwijs laten lopen? Waar kan ik mij als zzp’er aanmelden?
