Op 1 oktober 2026 is het concept van de Zelfstandigenwet in internetconsultatie gegaan. Deze beoogde opvolger van de Wet DBA belooft zelfstandigen een veilige haven. Maar wie de plannen bekijkt vanuit onze sector, ziet meteen dat de havenmond voor de onderwijspraktijk te smal is.
In deze blog van Flexonderwijs lopen we het voorstel door: wat staat er exact in, wat is er positief, waar schuurt het en wat kun je nu al doen? Ons uitgangspunt daarbij is simpel: wat niet duidelijk is, telt als negatief. Niet omdat het zo is, maar omdat het zo geintepreteerd kan worden. Een wet die belooft onzekerheid weg te nemen, moet zelf immers niet voor nieuwe twijfel zorgen.
Eerst dit: feest of paniek.
Het gaat om een conceptvoorstel. De route naar een definitieve wet is nog lang. Pas na de internetconsultatie volgt het advies van de Raad van State, waarna de Tweede en Eerste Kamer het voorstel behandelen en eventueel aanpassen. De beoogde inwerkingtreding staat gepland voor 1 januari 2028. Toch is afwachten geen goed idee. Het is goed te weten waar de wet over gaat om niet verrast te worden door deze zelfde wet.
Twee toetsen naar de ‘veilige haven’ met 7 punten.
De kern van het wetsvoorstel is het creëren van een ‘veilige haven’. Voldoe je vooraf aan twee toetsen, dan staat vast dat er geen sprake is van werkgeversgezag en dus ook niet van een dienstverband.
1. De zelfstandigentoets: kijkt naar jou als ondernemer.
- Je hebt in het vorige en het lopende kalenderjaar samen voor minimaal drie opdrachtgevers gewerkt.
- Je besteedt jaarlijks een minimumbedrag aan voorzieningen, zoals arbeidsongeschiktheid, pensioen of een aansprakelijkheidsverzekering. (zie flexfaciliteiten – intern)
- Je voldoet aan basisvoorwaarden: KvK-inschrijving, btw-nummer, een aparte zakelijke rekening en eigen facturatie.
2. De werkrelatietoets: kijkt naar de concrete opdracht.
- Beide partijen hebben niet de bedoeling een arbeidsovereenkomst aan te gaan. (zie modelovereenkomst via flex)
- Je bent vrij in hoe je het werk uitvoert. Letop: Je mag dus wel hetzelfde doen als je loondienstcollega’s, het mag alleen niet eenzijdig voor je worden bepaald.
- Je bent vrij in werktijden en werkplek. Letop: Je mag wel volgens rooster werken en tijdens openingstijden als dit vanuit de organisatie logisch is (zie onderwijs).
- Je werkt voor eigen rekening en risico: je kunt economisch voordeel behalen en loopt financieel risico, bijvoorbeeld bij schade of ondeugdelijk werk.
Voldoe je 100% aan beide toetsen? Dan lig je veilig in de haven. Voldoe je aan één criterium niet, dan ben je niet automatisch werknemer, maar val je terug op de huidige complexe DBA-beoordeling volgens artikel 7:610 BW en de bekende Deliveroo-criteria. Hier kom je als onderwijs-zzp’er ook vaak nog goed uit (filmpje)
Wat is er goed aan het voorstel?
Het is een vooruitgang dat de overheid zwart op wit erkent dat de Wet DBA en het huidige handhavingsbeleid de gewenste duidelijkheid niet hebben gebracht. Het idee van een veilige haven draait bovendien de bewijslast om: je krijgt vooraf zekerheid in plaats van een controle achteraf.
Ook de vervanging van vage termen door toetsbare elementen (zoals een zakelijke rekening en btw-nummer) helpt. Daarnaast is het positief dat het voorstel erkent dat werk soms tijd- en plaatsgebonden is: het feit dat een les om 8.30 uur in lokaal 12 begint, zegt op zichzelf dus niets over werkgeversgezag.
- De overheid erkent het probleem. Er staat zwart op wit dat de Wet DBA en de huidige handhaving niet de gewenste duidelijkheid hebben gebracht. Dat is na jaren van ontkenning winst.
- Zekerheid vooraf in plaats van achteraf. Het idee van een veilige haven draait de bewijslast om in de goede richting: je weet het vóór de opdracht, niet pas na een controle.
- Concretere criteria. Vage begrippen als ‘optreden als ondernemer in het economisch verkeer’ zijn vervangen door toetsbare kenmerken: KvK, btw-nummer, zakelijke rekening, eigen facturen.
- Ruimte voor tijd- en plaatsgebonden werk. Een les begint om 8.30 uur in lokaal 12, en dat zegt niets over gezag. Het voorstel lijkt dat te erkennen.
- Wie niet in de haven komt, is niet automatisch werknemer. De terugval op de huidige toets blijft bestaan. Wie de drempel niet haalt, kan alsnog zelfstandig zijn.
- Je kunt nog invloed uitoefenen. Tot en met 29 oktober staat de deur open. Dat is meer dan we bij de DBA-handhaving ooit kregen.
Waar schuurt het voor zzp’ers in het onderwijs?
Ondanks de goede bedoelingen blijven er grote inhoudelijke twijfels. Voor onze sector wringen er een paar specifieke punten:
- Hoe hoog is het minimumbedrag? Niemand weet het. Het kabinet wil de consultatie gebruiken om het vast te stellen en werkt het later uit bij AMvB. Ook welke voorzieningen meetellen en welke basisvoorwaarden precies gelden, volgt pas daar.
- Welke periode telt voor de drie opdrachtgevers? De wettekst spreekt van ’tot en met vorig kalenderjaar’, de Memorie van Toelichting van het vorige plus het lopende jaar. Gevolg: in december haal je de drempel makkelijker dan in januari. Een vaste periode zou logischer zijn.
- Wanneer telt een opdrachtgever mee? Twee mini-opdrachtjes om op papier aan drie te komen: dat gaat niet goed, zegt de toelichting. Maar waar de grens ligt tussen ‘volwaardig’ en ‘voor de bühne’, is vooraf niet te zeggen.
- Wat is een resultaatsverplichting in het onderwijs? Eigen rekening en risico wordt uitgelegd met resultaatsverplichtingen en aansprakelijkheid voor ondeugdelijk werk. Wat is ondeugdelijk lesgeven? Wie bepaalt dat?
- Toetsen we de opdracht of de opdrachtnemer? De wet doet allebei, en vermengt ze. Ben je nu zelfstandig, of is alleen deze opdracht zelfstandig?
- Wie toetst er eigenlijk? Er wordt gesproken over toetsing, maar hoe, door wie en met welke beroepsmogelijkheid is nog niet helder.
Wat kun je nu al doen?
Hoewel de wet pas in 2028 beoogd is, kun je nu al concrete stappen zetten om je voor te bereiden: Tel je opdrachtgevers over 2026 en 2027, houd er rekening mee dat scholen onder hetzelfde bestuur juridisch waarschijnlijk als één opdrachtgever tellen. Check je contracten: Controleer of je werkt op basis van tussenkomst of via bemiddeling. Dit bepaalt wie formeel je opdrachtgever is. Zorg dat je basisadministratie strak op orde is: Denk aan je KvK-inschrijving, btw-nummer, zakelijke rekening en een duidelijke eigen facturatie. Breng je voorzieningen in kaart: Houd bij wat je jaarlijks uitgeeft aan pensioenopbouw, arbeidsongeschiktheid en aansprakelijkheid. Denk hierbij aan de verzekering via flexonderwijs, maar ook onze andere faciliteiten
- Tien scholen onder één bestuur = één opdrachtgever: Veel scholen vallen onder een overkoepelend stichtingsbestuur. Volgens de toelichting geldt een concern of overkoepelende organisatie als één opdrachtgever. Wie bij vijf verschillende scholen van dezelfde stichting invalt, heeft voor deze wet waarschijnlijk maar één opdrachtgever. Hierdoor wordt de norm van drie opdrachtgevers lastiger te halen. Tegelijkertijd helpt Flexonderwijs juist ook daarbij.
- Tussenkomst versus bemiddeling: Werk je via een bureau dat als tussenpartij/contractpartij fungeert? Dan geldt dat bureau als je enige opdrachtgever, ongeacht voor hoeveel scholen je lesgeeft. Bij pure bemiddeling tellen de afzonderlijke scholen of besturen wél mee. Flexonderwijs is geen (!) tussenkomst
- Lange invalopdrachten blijven kwetsbaar: Een vervanging gedurende een heel schooljaar is de veilige haven echter geen vanzelfsprekendheid. Als het hele jaar voortkomt uit meerdere kortere overeenkomsten die steeds verlengd worden, is dat al wel anders.
- Onduidelijke drempels: Hoe hoog het verplichte minimumbedrag voor voorzieningen (zoals AOV en pensioen) precies wordt, is nog niet bekend. Dat wordt pas later uitgewerkt.
Kort advies aan onderwijs-zzp’ers
De concept-Zelfstandigenwet biedt kans op meer duidelijkheid, maar ook veel onduidelijkheden en risico’s blijven bestaan. Vooral rond uitvoering en toetsing. Voor zzp’ers in het onderwijs is het verstandig om nu praktische basisvoorwaarden op orde te brengen, spreiding van klanten na te streven en bewijslast van zelfstandigheid systematisch vast te leggen. Flexonderwijs faciliteert hierin.
Laat je horen in de internetconsultatie
De wet wordt op dit moment gevormd. Iedereen die te maken heeft met zelfstandig ondernemerschap kan tot en met 29 oktober 2026 een reactie achterlaten op het wetsvoorstel. Het is enorm belangrijk dat er vanuit het onderwijs massaal wordt gereageerd. Vraag in je reactie om helderheid over schoolbesturen als opdrachtgever, om een werkbare regeling voor invalopdrachten en om een realistisch minimumbedrag voor voorzieningen.
👉 Bekijk suggesties voor jouw reactie op de internetconsultatie met suggesties als onderstaand
