Geen schijnzelfstandigheid in het onderwijs?
In de media en vanuit De Belastingdienst verschijnen wisselende berichten over schijnzelfstandigheid. Een belangrijke vraag is dan: “wat kan er wel?” Ook in het onderwijs kan, conform de wet, worden gewerkt als en met een zzp’er.
Op deze pagina lees je:
- een korte geschiedenis van de zzp-wetgeving
- hoe schijnzelfstandigheid juridisch wordt getoetst
- wat het Deliveroo-arrest betekent
- wat het grijze gebied van de webmodule van de Belastingdienst inhoudt
- en hoe schijnzelfstandigheid in het onderwijs kan worden voorkomen
Het is in 2025 (helaas) onjuist gebleken dat zzp’ers automatisch in loondienst komen wanneer zzp-inzet wordt beperkt. Tegelijkertijd is hun expertise van grote waarde voor goed onderwijs.
Korte geschiedenis van wetgeving
Van VAR naar DBA
Sinds 2016 groeit het aantal zzp’ers. Voor 2016 werkte men met een Verklaring ArbeidsRelatie (VAR). Met een geldige VAR hoefden opdrachtgevers geen loonheffingen in te houden.
In 2016 werd de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) ingevoerd. Deze wet verving de VAR. In de praktijk bleek de wet moeilijk uitvoerbaar.
Daarom werd een handhavingsmoratorium ingesteld: een pauze op actieve handhaving. Deze pauze werd jaarlijks verlengd tot 2025.
Handhaving vanaf 2025
Per 1 januari 2025 werd aangekondigd dat de Belastingdienst weer zou handhaven, met inachtneming van de criteria uit het Deliveroo-arrest. Het doel van de wetgeving was bescherming van de zzp’er. In de praktijk ontstond echter onzekerheid over de vraag of inzet van een zzp’er nog mogelijk was. Er werd gekozen voor een “zachte landing”, die in 2026 werd verlengd.
Stand van zaken februari 2026
- De VBAR (beoogde vervanging van de DBA) is van de baan.
- Het huidige kabinet Jetten werkt aan een nieuwe Zelfstandigenwet.
- Het toetsingskader zelf is niet gewijzigd.
Werken als zelfstandige is juridisch nog steeds mogelijk. Ook in het onderwijs.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand formeel als zzp’er werkt, maar feitelijk een arbeidsovereenkomst heeft. Deze toets gebeurt niet op basis van de Wet DBA of de VBAR. De maatstaf is artikel 7:610 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek. Hierin staat:
“De arbeidsovereenkomst is de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten.”
In het kort: loon, arbeid, gezag. Als aan alledrie deze elementen wordt voldaan, kan sprake zijn van een arbeidsovereenkomst.
Loon
Onder “Loon” verstaat de Belastingdienst vreemd genoeg ook “factuur”. Deze is dus niet weg te denken tenzij de zzp’er vrijwilligerswerk doet.
Arbeid
Arbeid is middels onze franchiseformule door een vervanger van de vervanger uit te voeren en daarmee dus geen schijnzelfstandigheid.
Gezag
Ondanks dat de uitvoering leidend is, is er een geldige overeenkomst geen werkgeversgezag. en daarmee dus geen schijnzelfstandigheid.
Het toetsingskader biedt uitkomst
Bij schijnzelfstandigheid moet dus sprake zijn van een overeenkomst met loon, arbeid én gezag. Het huidige (januari 2025) toetsingskader voor de beoordeling of een overeenkomst moet worden aangemerkt als een arbeidsovereenkomst volgt uit drie rechtsoverwegingen van het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad. Bij het beoordelen of een overeenkomst als een arbeidsovereenkomst moeten worden aangemerkt zijn alle omstandigheden van het geval in onderling verband bezien relevant. Dit is de zogenaamde holistische toets. Jurispudentie uit februari 2025 als januari 2026 wijst uit dat er, bij holistische benadering, nadrukkelijk géén rangorde van toepassing is.
Deliveroo-arrest
De Hoge Raad noemt negen gezichtspunten die van belang kunnen zijn
- de aard en duur van de werkzaamheden
- de wijze waarop de werkzaamheden en de werktijden worden bepaald
- de inbedding van het werk en degene die de werkzaamheden verricht in de organisatie en de bedrijfsvoering van degene voor wie de werkzaamheden worden verricht
- het al dan niet bestaan van een verplichting het werk persoonlijk uit te voeren
- de wijze waarop de contractuele regeling van de verhouding van partijen tot stand is gekomen
- de wijze waarop de beloning wordt bepaald en waarop deze wordt uitgekeerd
- de hoogte van deze beloningen
- de vraag of degene die de werkzaamheden verricht daarbij commercieel risico loopt
- of degene die de werkzaamheden verricht zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt of kan gedragen, bijvoorbeeld bij het verwerven van een reputatie, bij acquisitie, wat betreft fiscale behandeling, en gelet op het aantal opdrachtgevers voor wie hij werkt of heeft gewerkt en de duur waarvoor hij zich doorgaans aan een bepaalde opdrachtgever verbindt. Vermijd gezagsverhoudingen
BELANGRIJK:
Een gezichtspunt kan van belang zijn, maar dat hoeft dus niet. Deze gezichtspunten zijn ook niet de enige feiten en omstandigheden die een rol kunnen spelen. Dit kunnen er ook tal van meer zijn.
Zijn modelovereenkomsten nog relevant?
Alle goedgekeurde modelovereenkomsten blijven in van kracht tot eind 2029 (bron). Onze modelovereenkomst is hier bewust op gebaseerd met praktische toevoegingen over hoe in het onderwijs wordt gewerkt.

Feiten en omstandigheden voor zzp’ers in het onderwijs
- De zzp’er werkt naar aanleiding van wederzijds akkoord volgens rooster en instructievoorkeuren. Aanpassingen op de gemaakte afspraken in de overeenkomst worden per e-mail, in vraagzinnen, aan elkaar voorgelegd. ✅
- Er is sprake van een gelijke termijn van opzegging voor beide partijen. ✅
- Vergaderingen, ouderavonden, rapportgesprekken zijn geen vanzelfsprekendheid maar kunnen wel, zonder gezagsverhouding, onderling worden afgestemd.
- De zzp’er krijgt geen directe dagelijkse aansturing van de opdrachtgever.
- De zzp’er voert zijn onderneming voor eigen rekening en risico. ✅
- De zzp’er is in het handelsregister van de Nederlandse KVK ingeschreven. ✅
- De zzp’er mag zelf bepalen hoe de lessen/gesprekken worden vormgegeven. ✅
- De zzp’er kan zelf de werktijden en de volgorde van de taken bepalen, binnen de grenzen van de onderwijsinstelling (bijv. lestijden) en het onderling afgestemde rooster.
- De zzp’er gedraagt zich als een ondernemer. ✅
- De zzp’er heeft een website, profiel op Flexonderwijs en/of actief LinkedIn-profiel die de zzp’er zelf bijhoudt en duidelijk weergeeft dat de zzp’er ondernemer is. ✅
- De zzp’er doet verschillende klussen. Mag binnen en buiten de onderwijssector zijn. ✅
- De zzp’er werkt vanuit eigen acquisitie. Bij werken Flexonderwijs moet de zzp’er namelijk zelf voor de opdrachten zorgen. ✅
- De zzp’er werkt vanuit expertise. Denk aan specifieke inval werkzaamheden, maar ook een veilig school/klasklimaat realiseren. ✅
- De zzp’er werkt zonder inbedding, voor verschillende opdrachtgevers en met een beperkt aantal uren per week.
- De zzp’er werkt zonder e-mailadres van de school. Voor school-inlog is het op te lossen met een inval@ of extern@ adres.
- De zzp’er staat niet op de teampagina van de schoolsite.
- De zzp’er gebruikt een eigen laptop.
- De zzp’er mag zonder overleg andere/eigen lesmethodes gebruiken. ✅
- De zzp’er ontvangt geen kerstpakket, dag van de leraar en/of cadeaubonnen, tenzij bijvoorbeeld sprake is van een relatiegeschenk en dit in de administratie als zodanig wordt meegenomen.
- De zzp’er houdt 8 weken tot 3 maanden aan als overeenkomst-periode. Deze mogen natuurlijk conform wetgeving verlengd worden. Langere periodes zijn niet verboden, maar kunnen vragen om nadrukkelijke ‘resultaatverplichting’. ✅
- De zzp’er heeft binnen/buiten de onderwijssector verschillende soorten opdrachten en opdrachtgevers (een up-to-date profiel op Flexonderwijs helpt je hieraan) door middel van getekende overeenkomsten en/of offertes. ✅
- De zzp’er kan aantonen niet financieel afhankelijk te zijn van de opdrachtgever.
- De zzp’er draagt commercieel risico. ✅
- Geen werk is geen inkomsten (bij werkloosheid, ziekte en vakantie). ✅
- De zzp’er heeft een aansprakelijkheids- en ongevallenverzekering (tip). ✅
- De zzp’er heeft een arbeidsongeschiktheidsverzekering. (De zzp’er mag hiertoe niet verplicht worden)
- De zzp’er neemt eigen verantwoordelijkheid voor het pensioen.
- De zzp’er regelt zelf de administratie en draagt zorg voor de belastingaangiftes (btw-aangifte, inkomstenbelasting). Uiteraard mag de zzp’er dit ook uitbesteden, zolang de opdrachtgever hiervoor niet verantwoordelijk is.
- De overeenkomst (via Flexonderwijs) heeft een start- en einddatum. Er is dus geen sprake van een oneindig contract. ✅
- De zzp’er heeft de vrijheid om zich te laten vervangen. Het gaat er vooral om dat de zzp’er zich, onder gestelde voorwaarden in de overeenkomst, zonder toestemming van de opdrachtgever mag laten vervangen. Geldende voorwaarden als aanwezigheid van geldige VOG, dezelfde diploma’s en onderwijservaring zijn van toepassing. Er is zelfs een meeloopperiode af te spreken. ✅
- De zzp’er werkt met resultaatverplichting. Er wordt een verwachting besproken over wat er op een bepaald moment concreet behaald is. Dat kan een positieve sfeer in de groep, een aanwezigheidsquorum van de leerlingen, een bepaald niveau van kennis, et cetera zijn. De zzp’er kan en mag hierop worden aangesproken als zijn doel niet bereikt wordt. Overigens zijn dit geen functionerings- en/of beoordelingsgesprekken zoals men in loondienst kent. ✅
- De zzp’er doet eigen investeringen en rekent vergoedingen voor het werk.
- De zzp’er gebruikt geen materiaal als laptop, telefoon e.d. van de opdrachtgever.
- De zzp’er zorgt voor eigen professionalisering en is dus niet welkom bij studiedagen. De zzp’er mag deze studiedagen wel organiseren. Overigens is het wel mogelijk met een financiële eigen bijdrage van de zzp’er. ✅
- De zzp’er dient geen declaratieformulieren in voor aankopen met betrekking tot de opdracht (opgelost met de administratietool). ✅
- De vergoeding die de zzp’er in rekening brengt ligt hoger dan EUR 33 per uur. ✅
- De zzp’er heeft een IBAN op naam van de zzp’er/het bedrijf van de zzp’er. ✅
- De zzp’er krijgt betaald op factuurbasis. ✅
- De zzp’er factureert per uur of per opdracht. ✅
- De zzp’er factureert niet op 1 vaste dag per maand. ✅
- De zzp’er factureert enkel de gewerkte uren en dus niet standaard 8 uur per dag. Hiermee krijgt de zzp’er dus geen geld bij ziekte (ondernemersrisico). ✅
- De zzp’er stuurt niet maandelijks hetzelfde factuurbedrag, behalve als toevallig precies even veel uur zijn gewerkt. ✅
- De zzp’er spreekt over een all-in uurtarief, waarbij reis- en parkeerkosten inbegrepen zijn. Incidenteel kan de zzp’er extra kosten rekenen, maar feitelijk zijn alle gemaakte kosten, kosten voor de zzp’er zelf. ✅
✅ = Gefaciliteerd door Flexonderwijs.
- 2023: Volgens de rechter:
Invallen is NIET per definitie schijnzelfstandigheid (bron) - Dec 2024: Volgens de rechter:
Een langdurige overeenkomst (2,5 jr) is NIET per definitie schijnzelfstandigheid (bron) - Jan 2025: In het amendement op de wet VBAR (opvolger van wet DBA):
Kernactiviteiten zijn NIET per definitie schijnzelfstandigheid (bron)
Hoe nu verder?
We gaan er vanuit dat deze pagina enige nuance aan de angstbeelden hebben gegeven. Zzp in het onderwijs kan nog steeds en de regels daarvoor zijn niet veranderd. Gebruik gerust de onafhankelijke software van flexonderwijs. Neem gerust contact op voor meer informatie.
Durf je het, omwille van de schijnzelfstandigheid, toch niet aan, dan is loondienst inderdaad het enige alternatief. Dat kan vanuit het schoolbestuur of via commerciele detachering.
Omdat we vanuit Flexonderwijs horen dat 80% van de zzp’ers niet in loondienst of via commerciele detachering willen werken en anders de sector verlaten, hebben wij een loondienstmodel zonder commercieel belang opgezet met de naam InnTeaching. Ook hier geldt de afspraak dat gemaakte winst middels het teruggavemodel wordt teruggekeerd aan het onderwijs. Wel zo eerlijk.
